Prečišćavanje otpadnih voda u seoskim domaćinstvima
Problem na koji se ukazuje	Sveobuhvatni cilj projekta	Individualni ciljevi projekta	Projektne aktivnosti	Očekivani rezultati

Problem na koji se ukazuje

Kroz teritoriju opštine Čačak teče reka Zapadna Morava koja pripada Dunavskom slivu. Opština Čačak ima teškoće u širenju kanalizacione mreže za otpadne vode iz seoskih domaćinstava u ruralnim oblastima. Otpadne vode iz seoskih domaćinstava slivaju se u manje recipijente koji se ulivaju u reku Zapadnu Moravu. Pored toda ove otpadne vode ugrožavaju i podzemne vode, a budući da mnoga domaćinstva u seoskim područijim koriste vodu iz bunara za piće, postoji realna opasnost od zagađenja. U LEAP dokumentu opštine Čačak identifikovani su sledeći problemi:

- Ugroženost vodotokova i akumulacija velikim količinama zagađujućih materija na teritoriji opštine Čačak,

- Nedovoljno razvijena ekološka svest na teritoriji opštine Čačak,

- Ugrožen princip održivog razvoja različitih ekosistema.

Opština Čačak broji 117 072 stanovnika od čega 43 920 je seosko stanovništvo. Problem predstavlja veliki broj septičkih jama na seoskom području, posebno tamo gde je tehnički teško izgraditi kanalizacioni sistem, čime su direktno ugrožene podzemne vode i zemljište. Mikrobiološke analize otpadnih voda na teritoriji opštine Čačak pokazuju visoke vrednosti koncentracije patogenih i koliformnih bakterija. Hemijske analize pokazuju visoke vrednosti za: koncentraciju amonijaka, utrošak КМnO4, BPK5, HPK, i niske vrednosti koncentracije rastvorenog kiseonika, što ukazuje da su ove otpadne vode opterećene organskim materijama, odnosno nutrijentima. Povećane koncentracije nutrijenata u slivu Zapadne Morave na teritoriji opštine Čačak su indikator stepena zagađenosti vode, i ukazuju na zagađenost zemljišta, mogućnost poremećaja lanca ishrane rečne flore i faune i ugroženost biodiverziteta.

Slika broj1. Teritorija opštine Čačak Slika 2. Pogled sa Kablara

Sveobuhvatni cilj projekta Sveobuhvatni cilj projekta je smanjenje uticaja nutrijenata i toksičnih materija iz difuznih i tačkastih izvora zagađenja voda na teritoriji opštine Čačak.

Pojedinačni ciljevi su: 1. Implementacija LEAP dokumenta opštine Čačak,

2. Stvaranje uslova za prečišćavanje otpadnih voda u seoskim domaćinstvima izgradnjom laguna i

3. Izgradnja okvira za jačanje svesti o prednostima prečišćavanja otpadnih voda primenom biotehnologije.

Realizacijom projekta bi se postavio okvir za: smanjenje zagađenja voda, obezbeđenje boljih sanitarnih uslova i smanjenje pritiska na životnu sredinu na teritoriji opštine Čačak., kao i postavljanje osnove za snove za formiranje pozitivnog kulturnog obrazca stanovnika opštine u smeru promene navika u raspolaganju vodenim resursima.

Područje na kome bi se realizovao pilot projekat je Ovčarsko-kablarska klisura koja je pod zaštitom države, kao predeo posebnih prirodnih vrednosti.

Stanovnici će biti upoznati sa funkcionisanjem pilot laguna za mikrobiološko prečišćavanja otpadnih voda, putem medija i neposrednim uvidom. Edukacijom stanovništva su sa težištem na promeni navika stanovništva u postupanju sa resursima vode.

Projektne aktivnosti

Faza I

- Inicijalni sastanak učesnika na projektu. Projekat počinje inicijalnim okupljanjem svih partnera i saradnika na projektu. Učesnici na projektu su: Planinarsko društvo Kablar, Služba za zaštitu životne sredine opštine Čačak, Zavod za zaštitu zdravlja Čačak. Svrha okupljanja je: prezentacija sadržaja projekta, definisanje preciznog termin plana i preciziranje pojedinačnih uloga i odgovornosti. Lokalnim medijima će biti predstavljen početak realizacije projekta. Planinarsko društvo Kablar i Služba za zaštitu životne sredine Opštine Čačak, učestvuju u pripremi, izradi i usaglašavanju. Usvojen protokol rada svih partnera i saradnika.

- Izbor lokacije za postavljanje lagune. Realizacijom ove aktivnosti definišu se svi relevantni kriterijumi na osnovu kojih se vrši izbor lokacija, na kojima će se postaviti lagune za mikrobiološko prečišćavanje otpadnih voda. U osnovi je predviđeno da se jedna pilot laguna postavi na lokaciji gde je emisija otpadne vode svakodnevna i na drugoj lokaciji gde je emisija otpadne vode periodična. Izbor lokacije će se izvršiti na osnovu metode višekriterijumske analize.

- Instaliranje opreme za formiranje veštačkih pilot laguna. Za postavljanje pilot lagune koristiće se uputsva proizvođača i davaoca tehnologije mikrobiološkog prečišćavanja otpadnih voda. Oprema koja je potrebna biće postavljena prema uputstvima koje propisuje proizvođač mikrobiološke kulture i davalac tehnologije.

- Nabavka mikrobiološke kulture i obuka korisnika pilot lagune. Realizacijom ove aktivnosti biće nabavljena mikrobiološka kultura i dato krisnicima detaljno uputstvo za doziranje i primenu.

Faza II

- Mоnitoring rada laguna za prečišćavanje otpadnih voda. Monitoring od početka funkcionisanja pilot lagune vršiće ovlašćena ustanova Zavod za zaštitu zdravlja Čačak. Parametri na osnovu kojih će se vršiti monitoring funkcionalnosti pilot lagune određivaće se po metodologiji ove ustanove.

- Analiza rezultata monitoringa koristi se za vođenje procesa u smeru najbolje efikasnosti i optimalnih troškova. Zavod za zaštitu zdravlja Čačak, radi monitoring procesa mikrobiloškog prečišćavanja otpadnih voda u pilot lagunama. Planinarsko društvo Kablar sa Službom za zaštitu životne sredine prikuplja i analizira laboratorijske izveštaje i vrši promociju postignutih rezultata. Upoznavanje lokalnog stanovništva sa efektima rada laguna. Stanovništvo će biti upoznato neposrednim uvidom sa efektima mikrobiološkog prečišćavanja otpadnih voda. Korisnici laguna sa ostalim učesnicima na projektu, daju informacije zainteresovanom stanovnišvu o funkcionalnosti pilot lagune. Posetioci će dobijati informacije i iz flajera koji će tom prilikom biti podeljeni. Tokom realizacije ove aktivnosti biće sprovedena anketa.

Očekivani rezultati

1.Smanjena emisija, nutrijenata i toksičnih materija, iz difuznih i tačkastih izvora zagađenja voda na mestima, gde su lagune za prečišćavanje otpadnih voda. Indikatori uspeha ovog rezultata koriste se izveštaji hemijskih i mikrobioloških ispitivanja otpadnih voda.

2. Izgrađene i funkcionalne dve pilot lagune za prečišćavanje otpadnih voda u seoskim domaćinstvima. Indikatori uspeha su: Izveštaj o prijemu radova za lagune od strane komisije za prijem radova, i izveštaji mirobiološke i hemijske laboratorije o koncentracijama patogenih i koliformnih bakterija i nutrijenata u otpadnim vodama.

3.Obezbeđen pristup stanovništvu, tako da na licu mesta ima uvid u pozitivne efekte primene tehnologije mikrobiološkog prečišćavanja otpadnih voda. Indikatori uspeha za ovaj rezultat je: Memorandum od strane korisnika i nosioca projekta o obezbeđenju javnosti projekta.. Neposrednim uvidom u funkcionisanje lagune, stanovništvo edukovano. Pokrenuta pozitivna promena ponašanje stanovništva u raspolaganju vodenim resursima.

4. Upoznato stanovništvo sa prednostima mikrobiološkog prečišćavanja otpadnih voda. Višestruke prednosti ovog načina prečišćavanja otpadnih voda su:

5. Ojačana koordinacija delovanja između Nevladinog sektora i Lokalne samouprave.

Rezultati ovog projekta omogućiće njegovo multipliciranje u celom slivu Zapadne Morave i ostalim pritokama Dunavskog sliva u našoj zemlji.

Pozitivni efekti su višestruki jer se pored zaštite voda štiti: zemljište, zdravlje stanovništva i biodiverzitet.